Sağlıkta Yapay Zekâ

Yapay zekâ (YZ) ile ilgili olarak öğrencilerim bana soruyorlar: “Hocam, kullanıyor musun?”

Bence bu sorunun cevabı çok net, lafı dolandırmaya gerek yok. “Tabii ki kullanıyorum.”

Kullanılmalıdır.

Peki Neden? Nasıl? ve Nerede kullanalım?

Beraber inceleyelim.

Yönetim kurulu üyesi olduğum Azerbaycanlı-İngiliz Meslek Sahipleri Derneği (AABP) olarak Aralık 2025’te Londra’da bir günlük yapay zekâ toplantısı yaptık. Bu toplantıya katılanlar, Avrupa’dan sağlık çalışanları, diğer kıtalardan yapay zekâyla alakalı çalışan yazılımcılar, hukukçular, petrol şirketi görevlileri ve küresel kurum organizatörleri idi.

Hepsi YZ kullanıyorlar. “Hatta yapay zekâ demeyelim, “artırılmış zekâ (Augmented Intelligence) diyelim, dediler”. Bence bir de “yardımcı zekâ (Asissted Intelligence)” denilebilir. Yani, YZ kavramı evrilmeye,geliştirilmeye başladı bile.

Bunlar neden kullanmamız gerektiğini ifade ediyor sanırım. Bu imkândan yararlanan bilgiyi daha güçlü yönetiyor, sırtını dönenler bakakalacak gibi görünüyor. Daha yeni sayılsa da YZ bu açıdan kendini çoktan ispatladı.

“Nasıl kullanıyorum?” sorusuna gelince, anahtar “kullanma” kelimesinde gizlidir. YZ’ya teslim olmadan donanımlı bir şekilde gönderdiği bilgiyi değerlendiriyorum. On yıllardır bilim ile uğraştığım ve birçok tecrübeler elde ettiğim için gelen bilgiyi inceleyip karar vermem kolay oluyor.

“Peki, tecrübeli olmayan ne yapacak?”, diye aklınıza soru geldi. Bu durumda kullanacak kişi YZ’nın verdiği bilgileri çapraz kontrol etmek zorundadır, yani teyit etmelidir. YZ’dan aldığı bilginin, öğrenmek istediği konu doğrultusunda kullanıp kullanamayacağına akıl süzgecinden geçirerek değerlendirmeli, gerçek bilgi olup olmadığını muhakkak sorgulamalıdır. Yani, YZ’ya teslim olmamak gerekir. YZ sadece yardımcı bir unsurdur, işleri kolaylaştırandır, işleri devralan değildir. Başka bir bakış açısı ile YZ’ya yaklaşmak büyük hatalara götürebilir.

Son olarak nerede kullanalım? Ben alanım olan sağlık için yazacağım. Üç ayrı şekilde bakıyorum konuya.

1. Hastane İdaresi ve Hasta Hizmetlerinde Yapay Zekâ

Hastane yönetimi, randevu sistemleri, hasta yoğunluğunu saatlik bazda öngörüp doktor ve yatak dağılımını optimizasyonu, acil servislerde durum yönetimi yaparak bekleme sürelerini belirgin azaltabilir.

Çin’de uygulandığı gibi bir şekilde, hasta veya hasta yakınlarıyla soru-cevap yapıp, ilaç önerisi verebilir. Ancak bu kısım YZ kullanım tecrübesi olmayan birisi için sıkıntılara sebep olabileceği muhakkak bilinmelidir.

Radyoloji raporları saniyeler içinde incelenebilir. Bir bilgisayar tomografisinde tümör şüphesini insan gözünden daha erken ve hatasız yakalayabilir.

Ayrıca, stok takibi, ilaç ve malzeme israfını önlenmesi, ameliyat odası doluluk oranları, enerji ve personel maliyetleri takibi, kişiselleştirilmiş beslenme ve fizyoterapi programları yapılabilir.

2. Sağlık Alanı Öğrencilerinin Eğitim ve Öğretiminde Yapay Zekâ

Tıp ve hemşirelik öğrencileri için YZ, simülasyon laboratuvarlarında YZ destekli sanal hastalar ve gerçekçi hastalık örnekleri, ilaç dozu hesaplama ve alternatif tedaviler, her öğrencinin güçlü yönlerini harekete geçiren özel ders programları, anatomi dersinde 3D modelleri sesli YZ ile interaktif eğitimler verilebilir.

Klinik pratikte; YZ ile EKG değerlendirme, makale taramaları, uzaktan eğitim uyarlamaları, konu ile ilgili deneme sınavları oluşturulabilir.

Her zaman dediğimiz gibi: “Öğrenciler YZ’yı araç olarak kullanmalı, onu kendisine temsilci atamamalıdır”.

Ayrıca, empati ve hasta-insan ilişkisi hâlâ eğitimin esasını oluşturduğu unutulmamalıdır.

3. Akademik Alanda Yapay Zekâ Kullanımları

Araştırmacılara haftalarca sürecek işi saatlere indirebilmektedir. Veri setleri YZ ile taranarak yeni genetik risk faktörleri tespit edilebilir. Makale yazımında ise YZ tabanlı dil modelleri, Türkçe-İngilizce çeviri, özetleme ve hatta hipotez üretme desteği sunmaktadır. Pek çok yurt içi ve yurtdışı tıp dergileri ile bağlantı halinde olduğum için biliyorum ki şu anda, YZ ile çalışmaya yurtdışı tıp dergisi yok gibidir. Türkiye’de ise YZ’nın etik olup olmadığı gibi bir tartışma hatasını gözlüyorum. Bu bana bilgisayar kullanalım mı? Kullanmayalım mı? demekle eşit geliyor açıkçası.

Tabii ki bu alanda da şeffaflık ve etik kritik önemdedir.

Sonuç olarak, YZ tıbbı daha hızlı, daha adil ve daha etkili kılacaktır. Ancak insan dokunuşu vazgeçilmezdir. Hastane yöneticileri, eğitimciler ve akademisyenler bu teknolojiyi bilinçli kullanmalı ki sağlık, yalnızca daha teknolojik değil, aynı zamanda daha insani olsun.

Bu notu düşmeden edemeyeceğim. Ülkemizde hala derslerde hesap makinesine izin verilmiyorken (yurtdışında, ABD vesaire, serbesttir) YZ kullanımının ne kadar hızla eğitim-öğretimin her kademesinde ne zaman müfredata gireceğini merak etmiyor değilim.

Saygılarımla